دیدگاه طب سنتی درباره خواب ، (به همراه تغذیه و فعالیت بدنی) یکی از سه رکن اصلی سالمتی است و از اهمیت فوق العادهای برخوردار است، زیرا در این زمان است که بدن شروع به ترمیم، تصفیه و متعادل سازی اخالط می کند. خوابیدن نامناسب، چه از نظر کمیت و چه از نظر کیفیت، مستقیما بر مزاج فرد و غلبه هر یک از اخالط چهارگانه (دم، صفرا، بلغم، سودا) تأثیر میگذارد. در ادامه، دیدگاه طب سنتی در مورد خواب را در ده نکته کلیدی شرح می دهیم
خواب کافی و با کیفیت، عامل اصلی تقویت قوای طبیعی بدن است .
در طول خواب، انرژی مصرف شده در طول روز بازیابی شده و اخالط فاسد یا اضافی فرصت دفع و تعدیل پیدا میکنند.
بهترین زمان برای خواب، زمانی است که طبیعت به سمت سکون و سردی
میرود (شب ها). خوابیدن در طول شب، به خصوص پیش از نیمه شب، برای تقویت اخالط مفید (مانند دم و بلغم مفید) ضروری
است.
دیدگاه طب سنتی درباره خواب *خواب زیاد (بیش از حد نیاز): این حالت منجر به غلبه بلغم می شود . بلغم ذات ش سرد و تر است؛ خواب زیاد بدن را سنگین، کسل، کند و متمایل به ورم و افزایش وزن میکند. این امر به ویژه برای مزاج های بلغمی و سوداوی مضر است. * کم خوابی (بیخوابی): این حالت باعث غلبه صفرا (در کوتاه مدت و اول شب)و سودا (در بلندمدت و آخر شب ) می شود. کمخوابی، مغز را خشک و تحریک پذیر میکند و موجب اضطراب، وسواس فکری و تحلیل قوای ذهنی (که از عالئم غلبه سودا است) می گردد.
* کودکان: نیاز به خواب طوالنیتری دارند زیرا بدنشان در حال رشد و تولید بافت است (مزاجشان بیشتر دموی /بلغمی است).
* میانساالن: باید از خواب بیش از حد بپرهیزند تا سودا غالب نشود .
* سالمندان: به دلیل ضعف کلی، نیاز به استراحت بیشتری دارند، اما خوابشان نباید بسیار طوالنی باشد .
* خوابیدن به پهلوی راست: بهترین حالت برای تسهیل هضم و جلوگیری از ترش کردن (رفالکس)، چرا که معده در سمت چپ بدن
قرار دارد و خوابیدن روی پهلوی راست، از باال آمدن محتویات معده جلوگیری می کند. این وضعیت به اعتدال مزاج کمک می کند.
* خوابیدن به پهلوی چپ : برای افرادی که هضم ضعیف دارند یا دچار غلبه بلغم هستند، در ابتدای شب توصیه می شود .
* خوابیدن به پشت: باعث آرامش عمومی میشود، اما اگر بیش از حد باشد، ممکن است برای تنفس (به خصوص در افراد بلغمی)
مشکل ایجاد کند.
* خوابیدن روی شکم (مکروه ): این حالت می تواند به دستگاه گوارش فشار آورده و در برخی افراد باعث غلبه حرارت و
تحریکپذیری شود.
* خوابیدن بالفاصله پس از خوردن غذای سنگین: شدیدا مضر است و باعث سوءهاضمگی، فساد مواد غذایی و تولید خلط فاسد
(عمدتا سودا ) می شود.
* خوابیدن با معده کامال خالی: نیز مطلوب نیست، زیرا بدن در شب به انرژی نیاز دارد و کمبود آن باعث تحلیل رفتن قوای بدن
میشود.
طب سنتی بر حفظ تعادل در این مورد تأکید دارد .
* برای مزاج های گرم و خشک (صفراوی ): قیلوله بسیار مفید است و بدن را تعدیل می کند.
* برای مزاج های سرد و تر (بلغمی): قیلوله بسیار مضر است و باعث افزایش بلغم، سنگینی و سستی بدن میشود .
* به طور کلی، بهترین زمان قیلوله کوتاه بودن و قبل از ظهر است .
محیط خواب باید سرد (نه یخبندان) و تاریک باشد. گرمای زیاد اتاق خواب باعث تعریق، خروج رطوبت مفید
و تحریک مزاج صفرا می شود. همچنین، نور و صدا باعث بیداری مغز و افزایش فعالیت سودا میگردد .
بیدار شدن در ساعات انتهایی شب (نزدیک صبح) که بدن در اوج فعالیت سودا است،
میتواند مغز را بیش از حد فعال کند. بیدار شدن خیلی دیرهنگام نیز به غلبه بلغم و کسالت می انجامد.
خواب با کیفیت، فرصتی است برای مغز تا مواد زائد متابولیک را پاکسازی کند. اختالل در
مستقیما با افزایش بیماری های مغزی و عصبی در ارتباط است (غلبه سودای ناگهانی) این روند
در نتیجه، خواب در طب سنتی ابزاری برای تنظیم و تقویت بنیادین بدن است که رعایت زمان، مدت و وضعیت آن، تأثیر مستقیمی
بر حفظ تعادل چهار خلط و در نتیجه سالمتی کلی دارد.